Memleketimizde öğretim üyesi kliniği, polikliniği ve eğitimi ile yani klasik manada Nörolojinin kuruluşu, 1899 yılına rastlar. Ondan evvel, elbette ki Nöroloji konusunda dersler verilmekte idi. Dahiliye kürsüsü hocası Fevzi Paşa’nın, beyin ve medulla spinalis hastalıklarını, kendine has tarzda anlatışının, talebeler tarafından büyük bir ilgi ile takip edildiğini, hocalarımız yazıyorlar. Aynı şekilde ve hemen o sıralarda, cerrahlığı kadar İstanbul Belediye Başkanlığı ile de şöhret yapmış olan Cemil Topuzlu Paşa’nın, icabında, kraniyatomiler yaptığı da bildirilmektedir.
19. yüzyıldan çok önceleri Osmanlı ve Selçuklu Türklerinin Nöro-Psikiyatri vakalarında şifa dağıtmaya uğraştıklarını hepimiz biliriz. Medeni dediğimiz ülkelerde, özellikle psikiyatrik vakaların çeşitli inançlarla yakıldığı, asıldığı veya prangaya vurulduğu bir dönemde, Selçuklu ve sonradan Osmanlı Türkleri bu hastalara darüşşifalar kurmakta ve tıbbi tedavinin yanında müzikoterapi ile onları iyileştirmeye çalışmaktaydılar. Fatih Sultan Mehmed’in darüşşifasında çalışan personel içinde en fazla maaş, akıl ve sinir hastalıklarına bakanlara verilmekte idi. Fatih bu hastalar için biraz saz takımı kurdurulmuş ve daha da ileri giderek, hastalık çeşitlerine göre uygulanacak musiki makamlarını bile bir tayin etmiştir.
1870’de Beykoz’da dünyaya gelen Raşit Tahsin, 1892’de Askeri Tıbbiye’den yüzbaşı rütbesi ile ve sınıf birincisi olarak mezun olur. Bu vasıfları sebebiyle kendisini, 1893’de, bilgi ve görgüsünü arttırmak üzere, Almanya’ya yollarlar. rada üç sene kalarak Joyl, Mendel, Binswanger, Kraepelin, Flechsig gibi, devrin büyük isimleri yanında talebe, asistan ve hoca yardımcılığı yapar. Nöroloji, psikiyatri ve o zamana kadar memleketimizde pek de bilinmeyen elektrodiyagnostik ve elektroterapi konularında uzmanlaşarak, 1896’da yurda döner. 1898 başında Gülhane Merkezi Rüşdiyesi’nin asker hekimlerinin bilgilerini artırmak üzere bir öğretim kurulu haline getirilmesi Padişah tarafından emredilir. Bu gelişmenin bilimsel yönünün sorumluluğu Raşit Tahsin’e verilmiştir. Okul, 8 ay içinde. Gülhane Askeri Tatbikat Okulu ve Hastanesi haline getirilir. İnşaat bitince Almanya’dan Prof. Rieder ve Prof. Deycke getirilir. Rieder başhekim olur. Raşit Tahsin ise başhekim muavinliği ile nöropsikiyatri hocalığına tayin edilir. Sene 1899’dur. Raşit Tahsin Hoca, nöropsikiyatri ile birlikte elektrikle tedavi dersi de vermeye başlar. O sırada Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye Kadırga’dadır. Oraya da nöropsikiyatrı dersi konur. Dersin fahri mualliğimliği yine Raşit Tahsin Hoca’ya verilir. Kendisine muavin olarak, 1895’den beri dahiliye kürsüsüne bağlı olarak Nöroloji dersi veren ve ‘Lofçalı’ diye tanınan Derviş Bey, imtihanla alınır. Derviş Bey, başlangıçta bir dahiliyeci idi. İlk görevi de Haseki Hastanesindeydi. Bu görevde iken, zamanın Belediye Başkanı Rıdvan Paşa’nın hastanelere gereken alakayı göstermediğini öne sürdüğü için, “tenzili rütbe’ile yani rütbesi indirilerek Toptaşı Bimarhanesi’ne tayin edildi. Derviş Bey, Toplantısı’nda kendisini sıkı bir çalışmaya vermiş Nörolojiye merak sarmış ve sonunda imtihanı vererek nörolog olmuştur. Daha evvel de belirttiğim gibi. Mülki Tıbbiye’de nöropsikiyatri kürsüsü kurulunca, oranın fahri direktörlüğüne getirilen Raşit Tahsin Hoca’nın yanına ve yine imtihanı kazanarak muavin olur ve resmen Nöroloji hocası sıfatını kazanır.
Fahrettin Kerim Gökay hocamızın “Lofçalı Derviş Bey, resmi kayıtlara göre, ilk asabiye muallimidir” iddiası tamamen reddedilmemekle beraber, Mazhar Osman Hoca, “Raşit Tahsin, Türkiye sinir ve akıl hekimlerinin piri ve üstadıdır ve mevcut mütehassısların hemen hepsine veliyülirfan olmuştur” diyor.
Kadırga’daki sivil tıbbiye 1909’da Haydarpaşa’ya taşınarak, oraya daha evvelden taşınmış olan Askeri Tıbbiye ile birleşir. Bu sırada paşalığa yükselmiş olan Derviş, Nörolojiden ayrılarak adli tıpta görev alır.
Memleketimizde Nörolojinin doğuşu veya kuruluşu diyebileceğimiz bu dönemde, hatırlanması gereken isimlerden biri de Pepo Akşiyote’dir. 1903’de evvela Mülkiye Tıbbiyesi’nde Nöroloji dersleri veren Akşiyote, Haydarpaşa’daki fakültenin kurulmasından sonra, 1910’da Raşit Tahsin’in kürsüsüne tayin edilmiş ve orada “Resen Tedrise Memur Müderris Muavini” sıfatı ile Nöroloji Kliniği’ne idare etmek ve Nöroloji tedrisatını yapmak görevlerini üstlenmiştir. Bu arada imparatorluğun hudutları içinde bulunan ve sonradan hocalarının çoğu İstanbul’a intikal eden Şam Tıbbiyesi’nde, Nöroloji dersi Dr. Abdi Muhtar Bey tarafından verilmekte idi.
Reşit Tahsin, 1908’de Gülhane’den ayrılmış ve çalışmasını Haydarpaşa’daki fakültede sürdürmüştür. Gülhane’de Raşitü Tahsin Hoca’dan boşalan yere asistanlarından Mazhar Osman Hoca getirilmiştir. Mazhar Hoca, 1884 doğumludur. 20 yaşında ve sınıf birincisi olarak Doktor Yüzbaşı olmuş ve bir müddet sonra çok kıt imkanlarına rağmen, Almanya’Ya gitmiştir. Burada Spielmayer, Spatz; Jacob, Cerletti gibi hoclaarın yanında çalışmış ve dönüşte Gülhane’de, Raşit Tahsin Bey’in kürsüsüne asistan olmuştur. Raşit Tahsin’in ayrılması ile kürsü başkanlığına getirilen Mazhar Hoca, Birinci Dünya Harbi’nin başlangıcına kadar bu vazifede kalmıştır. Harpte, Haydarpaşa Askeri Hastanesi’ne asabiye müteahassısı olarak tayin edilmiştir. Bu görevi yanında, Fransız La Paix Hastanesi’nin başhekimliğini de yapmakta ve muntazam bir tarzda, “Şişli Müsamereleri” diye hatırlattığımız bilimsel toplantıları da yürütmekte idi. Bu toplantılar, genç hekim ve hekim namzetlerinde nöropsikiyatri hevesini uyandırmakta büyük bir rol oynamıştır. Birinci Dünya Harbi’nin sonunda Mazhar Hoca, Toptapı Bimarhanesi Başhekimliği’ne tayin edilmiştir
