Zaman zaman bazı art niyetli kişilerin sigortalıları geçmiş dönem çalışma sürelerini veya çalışmadan geçirdiği süreleri borçlanabileceği yönündeki asılsız beyanlarla kandırmak suretiyle binlerce YTL tutarında paralarını aldığını ve sonunda da sigortalılarımızı dolandırarak ortadan kaybolduklarına şahit oluyoruz.
Bazen de sigortalıların şu türdeki sorularına muhatap oluyoruz:
"Geçmişte işsiz kaldığım dönemler oldu, bu dönemleri borçlanabilir miyim?"
"Geçmişte şu şu işyerlerinde çalıştım ama hizmetlerim SSK'ya bildirilmemiş, işverenimi şikayet etmek veya mahkemeye vermek istemiyorum, acaba çalıştığım bu süreleri borçlanabilir miyim?"
"Askerlikte geçen veya yurtdışında çalıştığım süreleri şimdi mi borçlanmalıyım, yeni yasanın yürürlüğe girmesini mi beklemeliyim?"
Bunları ve benzeri soru ve sorunları bir yazı dizisi ile açıklamaya çalışacağım. Hizmet borçlanması ile ilgili mevcut yasal düzenlemeleri, yeni sosyal güvenlik reformunun hizmet borçlanmaları açısından getirdiği yenilikleri, ne zaman bu borçlanmaları gerçekleştirmenin avantajlı olduğunu, iş takipçisi bazı kişilerin sigortalıları nasıl yanlış yönlendirdiklerini ve dolandırdıklarını bu yazı dizisinde okuyacaksınız.
Bugünkü yazımızda "askerlik borçlanması-grev ve lokavtta geçen sürelerin borçlanması" konusuna değineceğim.
Mevcut Yasal Düzenlemeler
Bu güne kadar SSK'ya tabi sigortalıların hizmet borçlanmasını mümkün kılan 15 yasa yürürlüğe konmuştur. Bu yasalardan sadece TBMM üyelerinin borçlanmasına ilişkin bir yasa ile askerlikte ve grev/lokavtta geçen sürelerin borçlanmasına ilişkin yasal hükümler halen yürürlüktedir. Diğerlerinin ya öngörülen süreleri dolmuş veya Anayasa Mahkemesi iptal etmiş ve yürürlükten kalkmıştır.
SSK'ya tabi tüm sigortalıları ilgilendiren yegâne hizmet borçlanması, 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 60. maddesinin F fıkrası ile hüküm altına alınan "askerlik borçlanması-grev ve lokavtta geçen sürelerin borçlanması" düzenlemesidir. Türkiye'de çalışan SSK'ya tabi sigortalılar için başka bir hizmet borçlanması bulunmamaktadır. (Yurtdışında çalışan Türk vatandaşlarının yurtdışında geçen süreleri belli şartlarda sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilebilmektedir.)
SSK uygulamaları bakımından askerlik borçlanmasından er olarak silâh altında görev yapanlar ile yedek subay okulunda eğitim görenler yararlanabilmektedir. Askerlikte geçen bu sürelerin tamamı borçlanabildiği gibi istenilen bir kısmı da borçlanabilmektedir. Sigortalının kendisi borçlanmaya başvurabilir, sigortalının vefatı halinde ise sigortalının hak sahipleri de borçlanmaya başvurabilir. Askerlik borçlanmasına başvurulduğunda ilgili Sigorta İl/Sigorta Müdürlüğü başvuru tarihindeki sigorta primine esas kazancın alt sınırından borçlanma tutarını hesaplar. Bugün için (01.01.2007-30.06.2007 arasında) günlük askerlik borçlanması tutarı 18,75 X 0,20 = 3,75 YTL'dir. Borçlanmaya başvuran sigortalı veya hak sahibi kendisine tebliğ edilen borcu, tebliğ tarihinden itibaren 6 ay içinde defaten veya taksitler halinde ödemesi gerekir. Taksit halindeki ödemede taksitler arasında eşitlik aranmaz. 6 aylık süre zarfında borcun tamamı ödenmezse, ödenen kısmı kadar borçlanmış sayılır. Tekrar başvuru hakkı vardır. Askerlik borçlanması ile kazanılan hizmetler malüllük, yaşlılık veya ölüm sigorta kolları nazarında normal çalışılan günler gibi değerlendirilir. Askerlikte geçen süreler sigortalının ilk işe girişinden önceki döneme ait olması durumunda sigortalılık süresi borcun ödenmesi şartıyla o kadar süre geriye götürülür.
Grev ve lokavtta geçen sürelerin borçlanması, hemen hemen askerlik borçlanmasına benzemektedir, ancak bazı farkları da bulunmaktadır. Örneğin, grev/lokavtın sona ermesinden itibaren 6 ay içinde sigortalıların veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları gerekmektedir. Yine, hesaplanacak borçlanma tutarı sigorta primine esas kazanç tutarının alt sınırı ile üst sınırı arasında olmak kaydıyla talep tarihindeki tutara göre belirlenmektedir.
Netice itibariyle; SSK'ya tabi sigortalıların geçmişte işsiz kaldığı dönemler borçlanılamaz, geçmişte çalışıp ta bildirimi yapılmayan dönemlere ait borçlanma da yapılamamaktadır. Borçlanma sadece yukarıda belirtilen durumlar ile sınırlıdır.
Sigortalıların çalışmasına rağmen bildiriminin yapılmaması durumunda başvurabileceği tek yasal hak, yetkili iş mahkemesinde açacağı "hizmet tespit davası"dır.
Yeni Yasada Hizmet Borçlanmaları
Bilindiği gibi, 01.07.2007 tarihinden sonra yeni bir sosyal güvenlik sistemine geçiliyor. Yeni sistemde hizmet borçlanmaları da değişiyor. Yukarıda bahsettiğim uygulamalar da değişecek, askerlik-grev/lokavt borçlanmasına ilişkin hesaplama yöntemi de. Acaba yeni yasa hizmet borçlanmaları konusunda ne gibi yenilikler getiriyor? Daha da önemlisi acaba askerlik-grev/lokavt borçlanmasına şimdi mi başvurmak daha avantajlı yoksa yeni yasayı mı beklemeli?
Kaynak:www.marmaratv.com 2007
