Jüvenil romatoid artrit (JRA), kalıcı olabilen eklem iltihabi ile ortaya çıkan kronik bir hastalıktır. Eklem iltihabinin yani artritin tipik bulguları ise etkilenen eklemdeki ağrı, şişme ve hareket kısıtlılığıdır. “İdyopatik” sözcüğü, neden oluştuğunu bilemediğimiz hastalıklar için kullanılan yabancı kökenli bir terimdir. Jüvenil ise belirtilerin başlangıcının 16 yaşından önce başladığını belirtmektedir.
Sıklığı nedir?
JRA, 100.000 çocuktan 80-90’nini etkileyen nadir bir hastalıktır. Ülkemizde ise 100.000 çocuktan yaklaşık 64’ü etkilenmektedir.
Hastalığın nedenleri nelerdir?
Bağışıklık sistemimiz, bizi enfeksiyonların saldırısından korur (virüs ve bakteriler). Böylelikle yabancı ve potansiyel olarak tehlike yaratabilecek olanları, bize ait ve masum olanlardan ayırır. Kronik artitlerin, bağışıklık sistemimizin yabancıyı kendi hücrelerinden ayırma kapasitesini kaybederek kendi eklem elemanlarına saldıracak şekilde anormal bir yanıt geliştirmesinin bir sonucu olduğuna inanılır.
Bu nedenle, JRA ve benzerleri, kendi vücudunun organlarına zarar veren bağışıklık sistemi sonucu ortaya çıkan hastalıklar anlamına gelen “otoimmün” hastalıklar olarak adlandırılır. Ama pek çok kronik iltihabi hastalıkta olduğu gibi, JRA’da da kesin mekanizmalar bilinmemektedir.
JRA kalıtsal bir hastalık mı?
Doğrudan ebeveynlerden çocuklara aktarılamadığı için, JRA kalıtsal bir hastalık değildir. Ama hastalığın bir alt grubu olan entezitle ilişkili artrit ailesel geçiş gösterir. Bu hastalığın birçok faktöre bağlı olarak geliştiği düşünülmektedir. Genetik yatkınlık ve çevresel etkenlerin (büyük olasılıkla enfeksiyonlar) ortak sonucu olarak hastalığın ortaya çıktığı düşünülmektedir. Genetik bir yatkınlık düşünülse de aynı ailede iki hasta çocuğun olması durumu çok nadirdir.
Nasıl tanı konulur?
Etkilenen eklemde oluşan artrit, 16 yaşından önce başlamış ve 6 haftadan uzun sürmüşse (viral ya da bakteriyel enfeksiyonları izleyerek oluşan geçici artrit tiplerini dışlamak amacıyla) ve nedenleri bilinmiyorsa (artritten sorumlu olabilecek diğer bütün hastalıklar dışlanmışsa) bu durum JRA olarak değerlendirilebilir.
Başka bir deyişle, JRA terimi, çocuklukta ortaya çıkan ve kaynağı bilinmeyen bütün kalıcı artrit çeşitlerini içerir. JRA baslığı altında değişik artrit çeşitleri de tanımlanmıştır
Sonuç olarak, JRA tanısı, artritin varlığı ve kalıcı olmasına, tıbbi öykü ile diğer hastalıkların dışlanmasına ve fizik muayene ile laboratuvar incelemelere dayanır.
Eklemlere ne olur?
Eklem içindeki sinovyal sıvının miktarı artarken, normalde çok ince olan eklemi saran sinovyal zar kalınlaşır ve iltihabi hücrelerle dolar. Bu, şişkinlik, ağrı ve hareket kısıtlılığına neden olur. Eklem iltihabının önemli bir bulgusu da uzun süreli dinlenmeden sonra ortaya çıkan eklem sertliğidir. Eklem tutukluğu, bu yüzden özellikle sabahları görülür (sabah sertliği).
Çocuk sıklıkla iltihaplı eklemini hafif bükerek tutar ve böylece ağrısını azaltmaya çalışır. Bu pozisyona, ağrıyı azaltmak için yapıldığı anlamına gelen “antaljik” ismi verilir.
Eğer doğru tedavi edilmezse, eklem iltihabi sonucu sinovyal zar çok kalınlaşabilir (sinovyal pannus) ve buradan salınan çeşitli maddeler eklem kıkırdağında ve kemikte aşınmaya yol açabilir.
Antaljik pozisyonun uzun süre korunması kas atrofisine, yani kasların ve yumuşak dokuların gerilip kısalmasına ve sonuç olarak bükülme deformitesine yol açar.
Kaynak: http://www.wyeth.com.tr
