Epilepsi ve Ben

İleri Tıp Teknolojileri (İTT), AB 6. Çerçeve Programı'nda Avrupa'nın 13 ülkesinden 30 şirketle epilepsi (sara) hastalığında yeni stratejiler geliştirmek üzere yürütülen EPICURE projesine dahil oldu.  Toplam bütçesi 14 milyon Euro olan, 4 yıl sürecek projenin 10 milyon Euro'su AB tarafından finanse ediliyor. 

1 Ocak 2007'de başayan proje kapsamında İTT, kendi bünyesindeki GENAR Biyoteknoloji ve Moleküler Genetik Laboratuvarları'nda, Avrupa'dan toplanacak 2 bin örnek ile bir milyona yakın genetik analiz gerçekleştirecek. İTT Ar-Ge Koordinatörü Tomris Cesuroğlu EPICURE projesini ve Avrupa’nın bilim araştırma kulübüne dahil olma süreçlerini anlattı.

 - İleri Tıp Teknolojileri ve GENAR laboratuvarlarını tanıtır mısınız?

İleri Tıp Teknolojileri Ltd. şti. (İTT) Ar-Ge üzerine çalışmak üzere 2001'de kuruldu. Biyoteknoloji ve özellikle genomik alanındaki ilerlemeleri takip ediyor. Bu konudaki bilimsel gelişmeleri insan sağlığına katkı sağlayan ürün ve hizmetlere dönüştürmeyi amaçlıyor. 2004'te Hacettepe Teknokent'te GENAR Biyoteknoloji ve Moleküler Genetik Araştırma ve Uygulama Laboratuvarları'nı kurduk. Türkiye'nin ve bölgenin en yüksek kapasiteli moleküler genetik analiz laboratuvarları olan GENAR, günlük 10 bine yakın genotipleme ve bir milyona yakın baz sekanslama kapasitesine sahip.

İTT, 2006'da yine Hacettepe Teknokent'te yer alan TOGEN Toplum Sağlığı Genomiği ve Kişiye Özel Tıp Uygulamaları Merkezi'ni kurdu. TOGEN bu alanda Avrupa'da Cambridge ve Bielefeld'den sonra kurulmuş üçüncü merkez olup kısa bir sürede European Public Health Genomics Network'ün 'collaboration center'i (etkileşim ve yardımlaşma merkezi) oldu

  - Epilepsi konusunda AB ülkelerinden kuruluşlarla yürüttüğünüz EPICURE projesinin amacını ve projedeki rolünüzü anlatır mısınız?

Toplumun yaklaşık yüzde 1'inde görülen epilepsi, yani sara hastalığı hastaların yaşam kalitesini son derece olumsuz etkiliyor. Mevcut ilaçlar bu hastalığın kontrol altına alınmasında sınırlı bir başarı gösteriyor. Özellikle, hastaların üçte birini oluşturan ilaca dirençli vakalar için bilim dünyasının yeni tedavi stratejileri geliştirmesi büyük önem taşıyor. Bu noktada devreye 'farmakogenetik' adında yeni bir kavram giriyor. Bireylerin genetik yapısındaki ufak değişiklikler bireyler arasındaki farklılıklarda büyük rol oynar. Polimorfizm adı verilen bu değişiklikler hem dış görünüşteki, hem hastalıklara yatkınlıktaki, hem de ilaçlara verdikleri cevaptaki farklılıklardan sorumlu. Bireylerin genetik yapısının ilaçlara verdikleri cevabı nasıl etkilediğini araştıran alana 'farmakogenetik' adı veriliyor.

Epilepsinin moleküler temellerini ortaya çıkarmak ve farmakogenetik yaklaşımlar da kullanarak yeni tedavi stratejileri geliştirmek hedefiyle yola çıkan EPICURE - Fonksiyonel Genomik ve Epilepsi Nörobiyolojisi projesi, aralarında GENAR'ın da olduğu Avrupa'nın 13 ülkesinden epilepsi alanında önde gelen 30 kuruluşu tarafından yürütülüyor.

EPICURE beş ana alt projeden oluşan ve 6. Çerçeve Programı (ÇP) kapsamında 'entegre proje' olarak nitelendirilen bir proje. Her biri başlı başına büyük olarak nitelendirilebilecek bu beş proje, epilepside yeni tedavi yaklaşımlarına zemin oluşturma hedefine yönelik olarak birbirini tamamlayıcı bir şekilde tasarlanmış. Proje kapsamında bir beyin dokusu bankası da kurulması hedefleniyor.

EPICURE'un toplam bütçesi 14 milyon Euro civarında ve bunun 10 milyon Euro'su Avrupa Birliği tarafından finanse ediliyor. 4 yıl sürecek olan proje 1 Ocak 2007'de başladı. Proje ortakları arasında yer alan GENAR Biyoteknoloji ve Moleküler Genetik Laboratuvarları projenin epilepsi farmakogenetiği alanındaki çalışmaları kapsamında Avrupa'dan toplanacak 2 bin örnek ile bir milyona yakın genetik analiz gerçekleştirecek.

 - Onlardan neler öğrendiniz ve siz onlara neler kattınız?

Gerçekleştirdiğimiz genetik analizlerin yanı sıra bizim projeye önemli bir katkımız sonuçların toplum sağlığı genomiği açısından değerlendirilmesi ve kişiye özel tıp uygulamaları kapsamında kullanılmasını sağlamak noktasında olacak. İTT bünyesindeki Toplum Sağlığı Genomiği Merkezi (TOGEN), genetik ve genomik araştırma sonuçlarının sağlık profesyonelleri ve bireyler tarafından kullanılabilir bilgilere ve hizmet paketlerine dönüştürülmesi konusunda uzmanlaşmış bir kuruluş. Ortaya konacak araştırma sonuçları koruyucu sağlık yaklaşımı açısından bireylerin epilepsiye genetik yatkınlıklarının tespiti için kullanılabilecek. Ayrıca epilepsi tedavisi üzerine çalışan klinisyenlerin tedavi planlarında doğru ilaç seçimi yapmalarına yardımcı olacak genetik analiz panellerinin geliştirilmesi için de kullanacak. Bu çalışmalarla TOGEN olarak projenin sonuçlarının kullanılabilir çıktılara dönüştürülmesinden sorumlu komiteye de önemli katkılarımız olacak. Bu komitenin beş üyesi arasında yer alan ve şirketimizin kurucusu ve İcra Kurulu Başkanı olan Dr. Serdar Savaş, uzun yıllar toplum sağlığı alanında çalışmış biri. Kendisi halen bir Avrupa Birliği projesi olan Avrupa Toplum Sağlığı Genomiği Network'ünün yönetim kurulu
üyesi.
İTT, Avrupa'nın bilimsel araştırma kulübüne girdi

    - Bu proje sayesinde şirketinizde ne gibi kazanımlar oldu?

Bizim için kazanımlardan birincisi ve belki de en önemlisi, “Avrupa'nın bilimsel araştırma kulübüne dahil olmak”. ÇP'lerde kabul edilen projelere bakıldığında konsorsiyum liderinin daha önceden başarılı olmuş projelerinde aktif rol oynayan ortaklar arasında olduğu görülüyor. Bu nedenle ÇP'lere katılan araştırma kuruluşları arasında yer almak ileride kendi projelerimizi hazırlamak ve sunmak açısından önemli bir kazanım sağlıyor.

Proje hem GENAR hem de TOGEN açısından Ar-Ge kapasitemizi genişletmemize ve Ar-Ge kültürümüzü geliştirmemize önemli katkılar sağlıyor. AB Çerçeve Programı projesinin nasıl işlediği ve nasıl yürütüldüğünü içinde yer alarak öğrenmek projede yer almanın bir diğer önemli katkısı.

Tabii ki, sonuçlardan elde edilecek fikri mülkiyete ortak olma bizim için önemli bir potansiyel. Ancak bu tür büyük projelerde önceden somut olarak hangi çıktıların fikri mülkiyete konu olacağını belirlemek pek mümkün olmayabiliyor.

Son olarak çok önemli bir ulusal kazanımdan bahsetmek isterim. Bu da ülkemizde ilk defa tersine bir genetik materyal akışı olması. şimdiye kadar birçok klinik araştırmada ülkemiz hasta örneği ve verisi sağlayan ortak pozisyonunda kalıyordu. GENAR Laboratuvarları'nın altyapısı ilk kez böyle çok merkezli bir projede ülkemize hasta örneklerini toplayarak, genetik analiz yapan ülke olma özelliğini kazandırdı.