İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ DAĞILIMI
(DİSTRİBUTİON OF THE DRUG WİTHİN THE BODY)
İlaç kana karıştıktan sonra ne olur? Genelde ilaç kolaylıkla damardan (vasküler boşluktan) geçerek hücrelerarası ( interstitial) sıvıya karışır. Bu nedenle vücudun belli bir bölgesine ulaşan ilaç miktarı o bölgedeki kan akımına bağlıdır. Vücudun bazı bölgelerine ulaşmak daha zor olabilir. Bazı ilaçlar ( sinir ilaçları ) merkezi sinir sistemi ulaşamazlar. ( Bu nedenle biz bu ilaçlara “kan-beyin bariyerini aşamıyorlar” deriz.) Bazı ilaçlar kolaylıkla annenin dolaşımından plasentaya geçebilirken, diğerleri bebeğin dolaşımına (fetal sirkulasyona) giremezler.
İLACIN ETKİSİZ HALE GETİRİLMESİ VE VÜCUTTAN DIŞARI ATILMASI
İlacın etkisinin sadece belirli bir zaman sürdüğünü biliyoruz. Bundan şu sonucu çıkartabiliriz: ilaca belli bir süre sonra bir şeyler oluyor. Eğer aksi olsaydı ilacın etkisi sürekli olurdu. Vücudun ilacı ortadan kaldırmak üzere kullandığı iki yöntemi vardır. Birisi ilacın dışarı atılması, diğeri de ilacın aktif olmayan bir hale dönüştürülmesidir.
İlaçların vücuttan atılımı akciğerler veya böbrekler yoluyla gerçekleşmektedir. Örnek : Genel anestezide kullanılan gazlar ve buharlaşabilen sıvılar akciğerlerden dışarı atılırlar. Alınan alkolün belirli bir oranı da akciğerlerden dışarı atılır. ( Bu atılım nedeniyle vücuttaki alkol miktarının kontrolü de “ Breathalyzer Test “ ile mümkün olmaktadır.
Böbrek yetmezliğinden kaynaklanan nedenlerle ilacın vücuttan atılması daha yavaşlayabilir. İlacın vücuttan atılımının ikinci yolu da ilacın aktif olmayan(inaktif) bir hale dönüştürülmesidir. Metabolik reaksiyonların büyük bir kısmı karaciğerde gerçekleşmektedir ve ilaçların inaktif hale getirilmesi de karaciğerde olmaktadır. Karaciğer yetmezliğinde ilacın inaktif hale getirilmesi de aksar.
İLAÇLARIN BİRBİRİYLE ETKİLEŞİMİ
İlaç tedavisinde, ilacın hastaya etkisi kadar ilaçların birbiriyle olan etkileşimleri de önemlidir. İlaçların birbiriyle etkileşimi; therapeutıc (şifa verici, iyileştirici) veya toxıc (toksik, zehirleyici, zarar verici) olabilir. Aynı yolu kullanan diğer bir kimyasal maddeyle, reçeteyle alınan bir ilaçla, sigara dumanındaki nikotinle, diyette alınan bir besinle veya vücuda giren başka herhangi bir şeyle etkileşime girebilir. İlaçların birbirleriyle etkileşimleri 4 yolla olur:
synergısm (sinerjizma; İki ilacın birlikte daha güçlü tesir etmesi) : iki ilacın birlikte kullanıldıklarında oluşturdukları etkinin ayrı ayrı kullanımlarındaki etkiden daha güçlü olmasıdır ki, bu etkiden tüberkuloz tedavisinde yararlanılmaktadır.
additional (sumasyon; birbirine eklenme-destekleme) : Eğer aynı etkili iki ilaç birlikte alınırsa, ilaçların vücuttaki etkisi (cebirsel toplamları kadar) artar. İlaçların birbiriyle etkileşerek etkilerinin artışı ağrı kesici kombinasyonlarında kullanılır. Darvocet gibi...(Darvon + acetomınophen)
potentiation (potensiyalizasyon; ilacın etkisinin korunması) : iki ilacın birlikte verilmesiyle elde edilen etki, bu ilaçların tek başına oluşturdukları etkilerin toplamından fazladır.
antagonism (antagonizma; ilacın etkisinin diğer bir ilaç nedeniyle azalması) : ilacın etkisinin diğer bir ilaç nedeniyle azalmasıdır. Narkotiklerin etkisini azaltmak amacıyla naloxone verilmesi bu etkileşime örnektir.
İlaçların birbiriyle etkileşimleri her zaman tehlikeli değildir. Hatta ilaçların etkinliğini arttırmak üzere sıklıkla kullanılmaktadırlar. Ancak istenmeyen tehlikeli durumlarla karşılaşmamak için ilaçların birbirleriyle etkileşimlerine dikkat edilmelidir.
İlaçların birbirleriyle olan olası etkileşimleri sayılamayacak kadar çoktur. O nedenle yeni bir ilaç hazırlandığında bu ilacın diğer ilaçlarla etkileşimi ve hangi dozlarda kullanılabileceği kullanıcıya sunulmaktadır.
kaynak:www.acilveilkyardim.com
