{mosimage}Frontal lob; Motor alan, premotor alan ve prefrontal korteksten oluşur. Motor alan istemli beden hareketlerini sağlar. Alttaki çizimlerde motor alan görülmektedir. Beceri gerektiren ince motor hareketler çok daha fazla yer tutar. Organlarımızı motor alanda kapladıkları yere göre şekillendirirsek siyah resimde yer alan görünüm ortaya çıkar. Motor alan önünde premotor alan(yardımcı alan) yer alır. Burası motor alana destek veren, motor hareketlerin diğer beyin bölgeleri ile ilişkide olduğu yerdir.
Motor alanda oluşan bozukluklar kuvvet kayıplarına yolaçar (felç). QEEG çekimlerinde bozukluk olan bölgelerde yavaş dalga güçlerinin belirgin biçimde arttığı gözlenir. İnme sonrası gelişen felçlerin nöroterapisinde yavaş dalga gücünü azaltıcı ve hızlı dalga gücünü arttırıcı seanslar uygulanır.
Prefrontal Korteks (PFK)
Beynin en çok evrim geçiren bölümüdür. Gözlerin üzerinden alnın bitimine kadar olan bölgeyi kapsar. Beynin yönetim merkezidir. Zaman yönetimi, yargılama, planlama, düzenleme, davranış kontrolü, ayrıntılı düşünme ve etkiye gösterilen tepki (dürtü kontrol) düzenlenmesi bu bölgede gerçekleşir. Nerede, ne şekilde tavır ve davranışlarımızın olabileceği, amaca ulaşmak için gereken davranış modeli, işin oluşması için gereken yönetim şekli, olgun ve etkili kişilik özellikleri bu bölgede şekillenir.
Neyi, nasıl, ne şekilde söyleyeceğimize karar verir. Dengeli davranmamızı, iş ve sosyal tecrubelerin sentezini yaparak alternatifleri doğru saptamamızı sağlar. Örnegin iyi çalışan bir prefrontal bölgeniz varsa, eşinizle olan bir tartışmayı kolaylıkla tatlıya bağlayabilirsiniz. İyi çalışmıyor ise davranışlarınız tartışmanın daha da büyümesine yol açacaktır. Kuyrukta bekleyemeyen sabırsız kişiye öndeki yerini veriyor ise sabırsız olanın PFK sorunu vardır, sırasını veren kişide ise iyi çalışan bir PFK. PFK sorunların çözümünde ve durum tespitinde size yardımcı olur. Satranç oynayanlar iyi bir prefrontal işleve sahiptir.
Hatalardan ders almamızı sağlar. PFK iyi çalışan hata yapmaz demek değildir ama hatalarını tekrarlamazlar. Sorunu olmayanlar elindeki işleri zamanında ve strese girmeden bitirirler. Sorunu olan ise işi son ana bırakır. Zaman darlığı nedeniyle aşırı strese girerler. Sorunu olmayan önceki tecrubelerinden işini zamanında yapmayı öğrenmiştir. Sorunu olan davranışlarını ve amaçlarını tecrubelerine değil anlık düşüncelerine göre gerçekleştirir. Bu nedenle sık hata yaparlar.
PFK dikkati ve devamlılığı sağlar. Önemli duygu ve düşüncelere konsantre olmayı, önemsizleri süzmeyi gerçekleştirir. Kısa süreli hafızayı sağlamada ve öğrenmede bu özellikler çok önemlidir. PFK beynin diğer bölgelerine bilgi verir ve alır. Dikkatin sağlanması için diğer bölgelerden gelen bilgilerin alımını azaltır. Dikkat eksikliği ve/yada hiperaktivite bozukluğunda bu işlev sağlanamaz. Dolayısıyla dış uyaranlar baskılanamadığından dikkat çabuk dağılır.
Duyguların hissedilmesi ve ifadesi; mutluluk, hüzün, neşe, nefret ve aşk. Bu duyguları daha ilkel bir yapı olan limbik sisteme aktarır. Sorun olduğunda duygu ve düşünceler ifade edilemez. Çünkü limbik sistem ile olan ilişki bozulmuştur.
Düşünebilmek ve tavırları, tepkileri o ölçüde gösterebilmek PFK�in önemli işlevlerinden biridir. Eş seçimi, insan ilişkileri, çocuklarla ilgilenmek, para harcamak ve araba sürmek.
PFK limbik sistemi baskılayıcı mesajlar göndererek duygularla değil mantıklı yönden karar verilmesini sağlar. Bu baskı ortadan kalkarsa limbik sistem baskın hale gelir ve depresyona meyil artar.
Prefrontal korteks ve hastalıklar
PFK bozukluklarında günlük hayatın düzeni ve iç görü bozulur. Sonradan reddettikleri şeyler yaparlar, tepkilerini kontrol edemez aşırıya kaçarlar. Dikkat eksikliği, şaşkınlık, işleri ağırdan alma, karar verme ve yargılamada zorluk, sosyal ilişkilerde gerginlik (anksiyete) sıklıkla görülen belirtilerdir. Sınav gerginliği, sınava iyi hazırlansalar bile (anksiyete) görülür. Çünkü zaten iyi işlemeyen beyinleri stres altında daha fazla bozulur. Dikkat gerektiren sosyal durumlarda dikkat eksiklikleri, dinleme ve anlama sorunlarını beraberinde getirir. Konuşurken ve dinlerken anlık boşluklar hissedebilirler.
Sorun erkekte ise kadın tarafından duygularını paylaşmadığı suçlaması yapılır. Kadınlar eşlerinin duygusuz yada soğuk olduğundan yakınırlar.
Dikkat eksikliği ve/yada hiperaktivite bozukluğu(DEHB)
Prefrontal korteksin nörolojik işlevi bozulduğunda DEHB ortaya çıkar. Kontrol grubu karşılaştırmalı yapılan çalışmalarda DEHB olan kişilerin dikkati gerektirecek durumlarda PFK işlevinin artması gerekirken azaldığı gösterilmiştir.
Klasik belirtileri PFK bozukluğuna bağlı olarak; iç görüde azalma, şaşkınlık (kafası karışık), düzensizlik, %50 vaka da hiperaktivite, dürtü kontrol bozukluğu, hatalardan ders alamama, gelecek ile ilgili uygun fikirler verememe (öngörü-basiret eksikliği), bu günün işini yarına bırakmak ve dikkat süresinde kısalma.
Dikkatlerini yoğunlaştırmak DEHB kişileri daha da kötü hissettirir. Çünkü prefrontal korteks bu anda daha çok çalışacağına durmuştur. Öğretmen, anne-baba yada patron daha çok çalışmaları gerektiği yönünde baskı uygularlarsa durum daha kötü olur. Sonuçta bu kişilerle olan ilişkiler gerilir. DEHB olan kişilere övgü ve destek ile yaklaşılmalı, gerginlik yaratıcı ortamlardan uzak tutulmalıdırlar.
Dikkatlerini verdikçe bozulan dikkatlerini ve bunun gerginliğini, başka konulara kaydırarak kurtulmaya çalışırlar. Yeni, uyarıcı, ilginç ve şiddet içerikli konulara dikkatlerini verebilirler. Burada PFK�i uyarak ve çalıştırabilen güç ilgidir. Burada asıl sorun dikkatlerini rutin günlük işlere veremeyişleridir. Onlar için bu işler angaryadır. Ev ödevi, büroda evrak işleri, okulda derse girmek vb.. Sıradan işler kötüdür ve onlar için alternatif değildir. Onlara PFK�i uyaracak şeyler gerekir.
Yeni tanıştıkları, hoşlandıkları kişiyle ilişkinin başında çok iyidirler. İlgilidirler. Yeni aşkın heyecanı PFK�i uyarması sonucu dikkatlerini vermelerini sağlar. Zaman geçtikçe, heyecan azaldıkça ilgi, dikkat ve paylaşımları da azalır.
Prefrontal korteks, dikkati toplamak ve dış uyaranların beyni rahatsız etmemesi için diğer beyin bölgelerini baskılar. DEHB olan kişilerde bu baskı olamadığından beyin duyuların bombardımanı altında dikkati toplayamaz. Bu durum kişide, farklı boyutlarda şaşkınlık yaratır. Toplantıda, sınıfta yada bire bir konuşmada dikkati diğer uyaranlara kayar. Etrafa bakar, sıkılır, konuşulan konuyu kavrayamaz. Hayallere dalar. Aynı durum ödev hazırlarken yada bir görevi yaparken gerçekleşir ve sonuçlandırma süresi uzar.
Olaylara uygun tepkileri verme bozulmuştur. Aile bireylerine, öğretmene ve diğer insanlara uygunsuz sözler söyleyebilirler. Bu yüzden sürekli iş değiştirebilirler. Düşünmeden konuştukları için tepkileri şiddetli olabilir. Soruna acele çözüm bulup hemen icra ederler. Yalan söyleyebilir, çalabilir, gereksiz ve aşırı para harcayabilirler. Yaptıklarından pişman olduklarından utanç ve suçluluk duygusunu zaman zaman yaşarlar. Ama karşı tarafı rencide edici çıkışlarının hep arkasındadırlar. Bu yüzden tartışmalar uzar. Güzel bir akşam yemeği, haftasonu pikniği yada bir evlilik bu nedenle son bulabilir.
Bazen aşırı saldırgan olabilen DEHB kişileri şiddet yaratarak prefrontal bölgelerini uyarırlar. Bunu istemeden, plansız, düşünmeden yaparlar. PFK bu şekilde uyarılırken hiperaktivite körüklenir. Bu yüzden bir çoklarının şiddete yatkınlıkları vardır. Örnegin çocuklar hayvanlara eziyet etmekten hoşlanabilir.
Diğer bir PFK uyarma yöntemi dert etme, olumsuzluk duygularıdır. Duygusal şiddetin sürekli dertlenip söylenilmesiyle bazı kimyasalların beyinde salınıp PFK�i uyarması amaçlanır. Örnegin bir ev hanımı; �bıktım sizlerden, canıma tak etti artık. bir gün eve geldiğinizde beni tavanda sallanır görürseniz şaşırmayın. ölümüm sizin yüzünüzden olacak�
Bu tarz olumsuz düşünceler, kızgınlık ve duygusal şiddet sonucu ortaya çıkan adrenalin PFK�i uyarır ancak immün sistemide baskılar ve vücudun direncini azaltır.
DEHB olan çocukların anneleri bu konu nedeniyle sıkıntıdadır. �Çocuğum nasıl olurda sorun çıkartırım düşüncesiyle hareket ediyor� diye şikayet ederler. Bu çocuklar uygunsuz hareketlerinden dolayı �okulun maskarası� konumuna gelebilirler. Toplu yapılan faaliyetin bozguncuları olabilirler. �eşek şakası� bu çocuklara göredir.
Düzensizlik diğer önemli özellikleridir. Odaları, masaları, çantaları, tuvalet temizlikleri bu nedenden dolayı nasibini alır. Geçikme diğer özellikleridir. Çünkü uyanma sorunları vardır. Biyolojik saatleri bozuktur. Anneleri yada eşleri tarafından uyandırılırlar.
Rutini sevmeyip yenilik peşinde olduklarından yeni projeler üretmeye bayılırlar ama o projelerin sonu hiç gelmez yada yüzlercesinden sadece bir kaçı zorlukla bitebilir.
Trafikte kurallara uymayabilirler. Çünkü sabırları yoktur.
Birçoklarının alıngan, karamsar, sinirli ve olumsuz görüşlere yatkınlığı vardır. Yarattıkları şiddete muhattap bulamadıkları zaman bu şiddeti kendilerine çevirirler. Bu nedenle bazen çevreden uzaklaşabilirler.
PFK uyarılmasına diğer örnekler; aşırı kahve ve çay tüketilmesi, sigara, esrar, hızlı yaşam tutkusu. heyecan verici birçok şey (bunje jumping).
Kafa travması
Konumu nedeniyle kafa travmasına en yatkın bölge prefrontal kortekstir. Bu bölgenin etkilenmesinin travma şiddeti ile paralelliği yoktur. Bilinç kaybına yol açsın yada açmasın küçük darbeler bile bu bölgeyi etkileyebilir. Sonuçta kişilik ve öğrenme yetisinde bozukluklara yolaçar. Beyin çok yumuşak, kafatası ise çok serttir. Beyin düzgün olmayan, çıkıntıları olan bir kafatası yapısı içinde oturur.
Bir çok insan geçmişte geçirdiği şiddetli yada hafif kafa darbelerini unutur. Muayenem esnasında hastalarıma defalarca bu soruyu sorarım.�hiç hafanızı çarptınızmı ?�. Bazen hatırlanır �evet 5 yaşında iken ağaçtan düşmüştüm�, bazende aradan günler gerçer ve birden hastam karşımda beliriverir �doktor bey hani sormuştunuz ya, ben onu 2 gün sonra hatırladım. Evde kafama dolaptan çelik tencere düşmüştü�
Kafa darbeleri gerçekten çok önemlidir. Hatta beyin sağlığı için en önemli neden olduğunu söyleyebilirim. Çünkü bir darbe sonucu elde edilen beynin çalışmasında bozulmaya yolaçan hasar, bir ömür boyu bizi etkileyebilir. Klinik deneyimimden bunun binlerce örneğini gördüğümü söyleyebilirim. Başağrısı, başdönmesi, unutkanlık, dikkat eksikliği, aşırı sinirlilik, yaygın vucut ağrıları gibi yakınmalarla gördüğüm hastalarımın ortak özellikleri öykülerinde yeralan kafa darbeleriydi.
Prefrontal korteks bozuklukları kişiden kişiye değişen biçimlerde de ortaya çıkabilir. Yukarıda sayılan şikayetlerin birkaçı yada çoğunluğu sizde olabilir. Bu belirtiler toplumda kişilik yada karekter olarak ifade edilir. Asıl nedeni bu bölgenin çalışmasında var olan hassasiyettir. QEEG bulgularında sıklıkla teta bazende beta dalgalarının hakimiyeti gözlenir. Nöroterapi bu bozuklukları, diğer beyin bölgelerine müdahale etmeden lokal olarak düzeltebilen tek tıbbi yöntemdir.
Depresyon (Çeviridir. Orjinal makale http://www.isnr.org/information/depression.cfm )
Sol frontal alan olumlu duygular ve motivasyon ile ilişkilidir. Sağ frontal alan ise depresyon, korku, motivasyon bozukluğuna yatkındır.Sol frontal alanda yavaş dalga aktivitesi arttığında bu bölge aktivitesi azalır ve sağ frontal alan baskın konuma geçer. Bu durumda depresyon, anksiyete ve insanlardan kaçış zemini hazır hale gelir. Bu durum kalıtsal özelliklerden yada ılımlı olan yada olmayan kafa darbesi sonucu gelişebilir.
Farklı iki insana ait QEEG haritası görülmektedir. Solda, sol frontal alanda yavaş alfa aktivitesinde artış ( turuncu ve sarı alanlar) gözlenmektedir. Bu harita kronik depresyon tanısı alan bir hastaya aittir. Sağdaki normal bir QEEG haritasıdır.
Antidepresanlar yukarıda solda görülen QEEG bulgularını düzeltememektedir. Yapılan (bağımsız) bilimsel yayınlarda da antidepresanların sadece %18 oranında tedavi edici etkinliği olduğu bildirilmektedir.
Nöroterapi ile solda yer alan bozukluklar, altta yatan biyolojik etkenler de düzeltilerek, 20-22 seansta tedavi edilebilmektedir.
Özet prefrontal korteks özellikleri
- Dikkati sürdürme
- Sabır
- Planlama, tasarlama
- Yargılama
- Tepki kontrolü
- Düzenli olma
- Kendini kontrol edebilme
- Sorunları çözme
- Ayrıntılı düşünme
- Gelecekle ilgili öngörüde bulunma
- Hata ve deneyimlerden ders çıkarma
- Duyguları algılama ve ifade etme
- Limbik sistem ilişkileri (Duygularla ilgili)
- Empati kurma
- Sağduyu
Kaynak:www.beyindoktoru.com
