Yapılan bir çalışmada
çalışabilir durumdaki işsiz olan normal populasyondaki kişilerin sayısı
%19 iken işsiz epilepsi hastalarının ise %46 olduğu ve özellikle
dirençli epilepsisi olan kişilerin %59'nun işsiz olduğu tespit
edilmiştir. Bu sayıları oranlarsak epilepsi hastalarında işsizlik oranı
nomal populasyondan yaklaşık üç kat daha fazladır. İşverenlerin kişinin
epilepsi hastası olduğunu öğrendiklerinde genel tavırlarının değiştiği
görülmüştür. İş ortamında yaralanma oranı, işe gitmeme, hastalığa bağlı
iş kaybı ve iş üretimi açısından bakıldığında epilepsi hastası ile
normal populasyon arasında fark olmadığı tekrarlanan çalışmalarda
gösterilmiştir. Fakat toplumun epilepsiye bakışı ve epilepsi hakkındaki
bilgisizlikleri devam ettiği sürece bu yüksek işsizlik oranının devam
edeceği düşünülmektedir.
Epilepsi hastası meslek sahibi olabilir mi? Çalışabilir mi?
Epilepsi hastaları meslek sahibi olabilirler, sorumluluklar
alabilirler, okuyabilirler, üniversiteye gidebilirler. Tarihe
bakıldığında birçok başarılı, ünlü epilepsi hastası olduğunu görüyoruz.
Bunlar içinde, Van Gogh, Dostoyevski, Jül Sezar, Hendel ve birçok bilim
adamı, siyasetçi, iş adamı sayılabilir. Kendimizin de yakından takip
ettiğimiz, tanık olduğumuz doktor, öğretmen hastalarımızın görevlerini
başarıyla yaptıklarını görmekteyiz. Çoğunun nöbetleri kontrol altında
ve bir kısmı da seyrek nöbet geçirmekle beraber görevlerini
sürdürmektedirler.
Epilepsili hastanın işe başvurması ve alınması durumunda tutum nedir?
Epilepsi hastaları işe başvurduklarında birtakım sorunlarla
karşılaşabilirler. İşverenlerin epilepsi hastası karşısında tavırları
ön yargılar ve bilgisizlik nedeniyle olumsuzdur. Bu nedenle işe alınma
şansları zayıftır. Halbuki yapılan çalışmalarda iş üretimi, devamlılık,
iş kazası iş kaybı açısından normal populasyonla aralarında herhangi
bir fark bulunmamıştır. Durum işverenlere bildirilerek
bilgilendirilmeleri sağlanmalı ve ön yargılar giderilmelidir. İş
ayrımcılığı epilepsi hastalarının önemli problemlerinden biridir.
İşverenler sıklıkla epilepsi hastası olan bir kişiyi işe almaktan
çekinirler. Bu iki sebeple ortaya çıkar. Birincisi epilepsili hastanın
iş başında nöbet geçirmesi ve gördüğü zarardan dolayı iş vereni sorumlu
tutması. İkinci olasılık ise epilepsi hastasının geçirdiği nöbet ile
hizmet verdiği kesime zarar vermesi durumudur. Türkiye'deki durumu
incelediğimizde bir takım koruyucu önlemlerin olduğunu ancak bunların
yeterli olmadığını görmekteyiz. İşverenler, elli ve daha çok daimi işçi
çalıştırdıkları işyerlerinde % 2 oranında sakat kişiyi, mesleklerine,
bedensel, zihinsel ve ruhsal durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla
yükümlüdürler. Bu kanuna göre, sakat ya da özürlü kişi, beden ve zihin
gücünden % 40 ve daha fazla oranda yoksun olduğunu resmi sağlık kurulu
raporu ile belgelemiş, bir iş bulmakta genellikle zorluk çeken fakat
herhangi bir işyerinde söz konusu yetersizliğe rağmen, bazı işleri
hemen veya kısa bir alıştırma sonunda yapabilecek durumda olan
kimselere denir. Ancak bu kanundan yararlanabilmek için epilepsi
hastalarının tedaviye rağmen nöbetlerinin devam etmesi gerekmekte, bu
kanun remisyonda epilepsi hastalarının haklarını koruyamamakta ve bu
kişilerin önyargılarla işe alınmamaları sorununu çözmemektedir.
Zihinsel ve hareket kısıtlılığı olan epilepsi hastalarının iş olanakları nedir?
Epilepsi nöbetlerinin de, parçası olduğu bazı hastalıklarda zihinsel ve
hareket kısıtlılığı olabileceğinden, bu hastalarımıza özel eğitimlerle
iş becerileri kazandırılarak, kurumlar aracılığıyla becerilerine uygun
iş olanakları araştırılmalıdır.
Epileptik hastalar hangi işleri yapamazlar?
Özellikle nöbetleri sık olan epilepsi hastaları bazı işleri yapamazlar.
Bunlar içinde pilotluk, dalgıçlık, cerrahlık, kesici alet ve
makinalarla ilgili işler, yüksek ve tehlikeli noktalarda çalışmayı
gerektiren işler, dağcılık, taşıt sürücülüğü, itfaiyecilik, silah
taşımayı gerektiren polislik, askerlik sayılabilir.
İş hayatında dikkat edilmesi gereken durumlar nelerdir?
Daha öncede nöbet tipleri belirtilirken kısmen değinilmekle beraber
özelliği olan ve dikkat edilmesi gereken durumlar vardır. Bazı nöbet
tipleri uykusuzlukla uyarılabildiğindan vardiyalı çalışmalar ve nöbet
gerektiren durumlarda düzenlemeler gerekir. Daha önce anlatılan refleks
epilepsilerden bazıları ışığa duyarlı olduğundan, böyle ışığa duyarlı
bir epilepsi söz konusu ise uzun süre bilgisayar karşısında çalışmaması
ve televizyonu uzun süre ve yakından seyretmemesi tavsiye edilmelidir.
Güneşli havalarda şapka giymesi yada koyu renkli güneş gözlüğü
kullanmaları önerilir.
Epilepsili çocukların okuldaki durumu nedir?
Epilepsili çocuk ne kadar erken topluluk içine girer ve çevresine uyum
sağlarsa o kadar kendine güven kazanacaktır. Anne-baba ve diğer
ilgililer , onun diğerlerinden farklı olduğunu hatırlatıcı koruyuculuk,
kollayıcılık içinde olmamalıdırlar. Bu onu güvensiz ve tedirgin biri
yapabilir. Çocuğun durumu okul yetkililerine bildirilmeli, herhangi bir
nöbet geçirdiğinde ne yapmaları gerektiği kendilerine anlatılmalıdır.
Durumu bilen ve anlayışlı öğretmenlerin önemli yardımı olacaktır. Bu
özellikler eğitimin sonraki yılları içinde geçerlidir.
Görüldüğü gibi epilepsi hastaları da daha önce belirtilen bazı
noktalara dikkat edildiğinde genel populasyondaki kişiler gibi çalışma
hayatında başarılı olabilmekte ve normal hayatlarını
sürdürebilmektedirler.Bu durumun uygulamada da geçerlik kazanması için
ailenin,okul yetkililerinin, iş alanındaki ilgililerin ve toplumun
sürekli bilgilendirilmesi ve olumsuz ön yargıların giderilmesi
gerekmektedir.
www.epilepsi.org.tr
