{mosimage}A)Beyin Dalgaları:
Elektroensefalografi (EEG) adı verilen aletin kafaya bağlanarak alınan kayıtlarda beyin dalgaları ortaya çıkar. Saniyede ortaya çıkan dalga sıklığına yada sayısına (frekans) göre adlandırılırlar.
Delta : Sıklığı en düşük dalga tipidir. Saniyede 1-3 kez oluşur. Normalde uykunun 3.ve 4. evresi ile yenidoğanlarda görülür. Boyu (amplütüd) en yüksek ve en yavaş dalgadır. Normalde görülmesi �bilinçsiz aklın� göstergesidir. Trans halidir. Hareketsizlik, dikkatsizlik, en düşük bilinç düzeyi yada aşırı rahatlık halidir. Beyni arabanın motoru olarak düşünürsek delta aktivitesi 1.vitestir.
Teta: Sıklığı 3,5-7,5�dir. Yavaş aktivitedir. Kabaca �hayal� dalgası denebilir. Görüldüğü haller; meditasyon, dua etme, hayal kurma, duygulanım halinde vb.. durumlarda belirgindir. Uyku ile uyanıklık arasındadır. Uykuda ve 13 yaşına kadar olan çocuklarda görülmesi normaldir. Beyinde limbik sistem ve hipokampal bölge aktivitesini gösterdiği düşünülmektedir. Gerginlik hali ve davranış bozukluklarında görülebilir. Araba örneğinde 2.vitese benzetilebilir.
Alfa: Sıklığı 7,5-13�tür.Normalde sakin (relax) yetişkinlerde görülür. Kafanın arka kısmında (oksipital bölge) en belirgindir. İyi alfa üretimi uyanıklığı, mental dinginliği, dışa dönüklüğü, gerçekçiliği ifade eder. Öğrenme ve bilgiyi kullanmada önemlidir. Gözler kapalı ve derin soluk alma sırasında alfa dalgasının gücü artar. Düşünme ve problem çözmede azalır. Araba örneğinde, aslında �boş vitestir�. Tüm dalgalara- viteslere- geçebilir.
Beta: 14-36 sıklığında ortaya çıkar. Hızlı aktivitedir. En çok kafanın ön bölümlerinde(frontal) görülür. Beyin dış yuzeyi(korteks) hasara uğramışsa gücü azalır yada görülmez. Uyanıklığın yada gerginliğin göstergesidir. Göz açık iken analitik problem çözümü, yargılama, karar verme, sesleri dinleme sırasında güçlenir. Araba örneginde �yüksek deviri� ifade eder.
Düşük beta: 12-15 sıklığındadır. Hareketsiz iken dikkatli olmak bu dalganın ortaya çıktığı en iyi durumdur.(satranç).
Orta beta: 15-18. Mental aktivite.
Yüksek beta:18-36. Aşırı konsantrasyon. Uyarı halinde olma, ajitasyon.
Gama:36 ve üstü.
Beyin dalgaları nasıl oluşur ?
Beyin, nöron adı verilen sinir hücrelerinden ve glia denen destek hücrelerden oluşmuştur. Beyinde yer alan nöron sayısı 100 milyardır. Beyin çalışması nöronlar arasındaki iletişim ile sağlanır. Bu iletişim nöronların kendi aralarında ve kendi içinde gerçekleşir.
Nöron yapısını 3 bölüm oluşturur. Hücre gövdesi(soma), dendrit( hücre gövdesinden çıkan ışınsal uzantılar) ve akson (ana uzantı).
Dendrit diğer nöronlardan aldığı bilgiyi hücre gövdesine bildirir. Buradan akson aracılığı ile diğer nöronlara ulaşır.
Akson, bilgiyi ileteceği nöronun dendriti yada hücre gövdesiyle ilişkisini sinapslar aracılığı ile kurar. İlaçlar, sinaptik aralıkta bulunan kimyasal maddeleri etkileyerek fayda gösterir.
Aksonda bilgi elektrik akımı ile ilerler. Bu iletim sırasında ortaya çıkan potansiyel fark beyin dalgalarını oluşturur. Neurofeedback beyin dalgalarını etkileyerek fayda gösterir.
 |
Aksonun bitim noktasında yeralan nörotransmitter içerikli veziküller, aksonal iletimin etkisi ile sinaptik aralığa açılırlar. Nörotrans- mitterler burada yer alan komşu nöron dendritine bağlanarak iletimin bir sonraki nörona aktarılmasını sağlarlar. Ardından nörotransmiterler buradaki reseptörlerden ayrılarak salındıkları akson bitiminden geri alınırlar. İlaçlar buradaki reseptörlere etki ederler. Örneğin, seratonin geri alınım inhibitörü olan antidepresanlar, salınan nörotransmitterlerin (seratonin) geri alınmasını önleyerek sinaptik aralıkta daha uzun süre kalmalarına yolaçarlar. |
1. Nörotransmitter içeren veziküller
2. Aksondaki uyarı imajı
3. Gelen uyarı sonucu sinaptik aralığa boşalan veziküller
4. Sinaptik aralıktaki nörotransmitter
5. Nörotransmitter reseptöre bağlanarak uyarıyı diğer hücreye aktarıyor
6. Reseptör uyarımı ile oluşan akım imajı
A) HPA Sistemi
Vücudun ihtiyacı olan yaşam enerjisi HPA yolu tarafından sağlanır. Sorunsuz işleyiş ile homestaz sağlanır. Bu yolun işleyişinde ortaya çıkacak bir sorun hastalıkla sonuçlanır (Allostaz).
H, hipotalamustur. Beynin merkezinde yeralır. Görevi homeostaz�ı yani vücut çalışabilirliğini sağlamaktır. Bunu, kan basıncını, vücut ısısını, su ve elektrolit dengesini, beden ağırlığını kontrol ederek yapar. Vücudun pek çok yerinden, kan basıncı, kan şeker düzeyi, sıvı miktarı gibi durumlarla ilgili sürekli haberler alır. Gelen haberlere göre gerekli girişimlerde bulunur. Girişim yönü 2 türlüdür.
1. Otonomik sistem üzerinden sinir yolu ile uyarı gönderir. Otonomik sistem, irademiz dışında işler, vücudun çalışmasıyla ilgili işlerden sorumludur. Otonomik sistem sempatik ve parasempatik olarak 2 bölümde çalışır.
2.Hipofiz bezi üzerinden salgı bezlerinin kontrolünü yapar.
- CRF ile hipofizden ACTH salgılatır. ACTH böbrek üstünden adrenalin ve cortizol salgılatır.
- Dopamin ile hipofizden prolaktin salınımını azaltır.
- GnRH,LhRH ile hipofizden LH ve FSH salgılatır. LH ve FSH kadın overleri (yumurta) uyararak yumurtlamalarını sağlar.
- GHRH ile hipofizden büyüme hormonu (GH) salgılatır. Büyüme hormonunun kan şekeri gibi metabolik görevleri vardır.
- Somatostatin ile hipofizden büyüme hormonu salınımını azaltır.
- TRF ile hipofizden TSH salgılatır. TSH tiroid hormonunu uyararak tiroid bezini çalıştırır.
- Vazopresin ile hipofizden ACTH salınımını arttırır.
- Oksitosin ile doğumu başlatır.
- Melatonin
P, hipofizdir (pituitary). A, adrenal, böbrek üstü bezidir.
OTONOMİK SİNİR SİSTEMİ
Tabloda görüldüğü gibi HPA yolu sempatik ve parasempatik sistem yollarını kullanarak tüm iç organların çalışmasını düzenler. HPA yolu bozukluğu sonucu homestaz bozulur allostaz devreye girer. Allostaz, hastalıkların başlangıç dönemidir.
HORMONAL KONTROL SİSTEMİ
HPA yolu dışında HPT yolu tiroid bezini, HPG yolu üreme sistemini kontrol eder. HPA adı genel olarak her 3 yolu da ifade eder. Bu yollar dışında prolaktin meme bezini, büyüme hormonu (GH) ise karaciğer üzerinden kas, yağ ve kemik dokusunu kontrol eder.
Kaynak: www.beyindoktoru.com
