ÖZET:
Anksiyete bozukluklannda gabapentin tedavisi
Gabapentin santral sinir sisteminin önemli bir nörotransmiteri olan gamma amino bütirik asit (GABAJ’in yapısal analogu ve ücjuncü ku§ak antiepileptik bir ilacjtır. Parsiyel epileptik nöbetler dısjnda nöropatik ağn ve hareket bozukluklannın tedavisinde de kullanılmaktadır. Psikiyatri alanında ise bipolar bozukluk, anksiyete bozukluklan ve alkol bağımlıhğının tedavisinde etkili olduğunu bildiren c;alı§malar vardır. Bu c;alı§maların sonucjlanna göre gabapentinin akut mani ve bipolar depresyonda, tek basjna veya ek tedavi olarak yeterince etkili olmadığı dü§unülürken; anksiyete bozukluklannda özellikle sosyal fobi, panik bozukluk, travmasonrası stres bozukluğunun tedavisinde ek tedavi olarak etkili olduğu bildirilmektedir. Bu görüsjerin klinik uygulamaya yansıyabilmesi icjin daha genis, örneklem gruplannı ioeren, cjift kör klinik c;alı§maların yapılarak gabapentinin tek basjna ya da ek tedavi olarak uygulamalarındaki etkinliğinin saptanması büyük önem tasjmaktadır.
GIRi§
abapentin yeni ku§ak bir antiepileptik ila^tir (1). Santral sinir sisteminin (SSS) 6-nemli bir nörotransmiteri o-lan gamma-amino bütirik asitin (GABA) yapisal analogudur (2). Amerikan Gida ve ilag Dairesi (Food and Drug Administration-FDA) tarafmdan 1993 yilmda 12 ya§mdan biiyiik hastalarda jeneralize ve diger parsiyel epileptik nöbetlerin tedavisinde kullamlmasma onay verilmi§tir (3). Daha sonra yapi-lan £ali§malarda, antiepileptik etkinligi di§mda ba§ka hastaliklarda da gabapentinin etkili olduguna i§aret eden bulgular elde edilmi§tir. Epilepsi di§m-daki endikasyonlarda gabapentin kul-lanimma yönelik yaymlar, gabapentin-le ilgili turn yaymlann yakla§ik %40’mi olu§turmaktadir (1). Gabapentinin epilepsi di§mdaki ba§lica kullamm alanla-n nöropatik agn sendromlan, psikiyat-rik bozukluklar ve hareket bozukluklandir (1). Psikiyatrik bozukluklarda 6n-celeri sadece bipolar bozuklukta ma-nik ve depresif ataklann tedavisinde kullamlirken, deney hayvanlan iizerin-deki £ali§malarda anksiyolitik etkisinin gösterilmesinin ardmdan (4) anksiyete bozukluklannda kullanimi ile ilgili olarak da £ali§malar yapilmi§tir (3).
Bu gözden ge^irme yazismda ba§-langi^ta antiepileptik ilag olarak kullamlirken duygu durumu iizerine etkisi oldugu gösterilen (5) gabapentinin ge-nel özellikleri hakkmda kisa bir bilgi verilmi§, ardmdan psikiyatrideki kullamm alanlanndan kisaca bahsedilerek, anksiyete bozukluklanndaki kullanimi iizerinde durulmu§tur.
FARMAKOKINETIK, FARMAKO-LOJIK VE KLINIK ÖZELLIKLERI
Gabapentin GABA’mn sikloheksan de-rivesidir. GABA’mn yapisal analogu ol-masina ragmen, GABA reseptörleri ile dogrudan etkile§ime girmez ve metaAnksiyete bozukluklannda gabapentin tedavisi bolize olarak GABA’ya dönii§mez (2). Gabapentinin hemen hemen tamami ince barsaktan absorbe olur (6). Maksimum plazma konsantrasyonuna sindirimin-den 2-4 saat sonra ula§ir (3). Eliminasyon yanlanma ömrii 5-7 saat arasmdadir. ilag spesifik L aminoasitle-rine baglanarak, kan beyin bariyerini kolaylikla ge^er (7). Karacigerde metabolize olmaz, biyotransformas-yona ugramaz ve diger ila^lann metabolizmasmi etki-lemez (6). Yiyecekler gabapentin emilimini bozmaz, fakat yiiksek proteinli diyet maksimum zirve konsan-trasyonunu artinr. Gabapentin idrarla degi§meden ati-lir. Böbrek i§levlerindeki bozulmaya paralel olarak yanlanma ömrii uzayabilir ve bu durumda dozun azal-tilmasi gerekebilir (3).
Gabapentin tek ba§ma uygulandigmda, en <x>k kompleks parsiyel nöbetlerin tedavisinde ve sadece yiiksek dozlarda etkilidir. Çocuklarda, eri§kinlerdeki kadar yararli oldugu gösterilememi§tir (6). Gabapentinin ekleme tedavisinde 900-1800 mg/giin dozunda kullamlmasi önerilmektedir. Dozun 3600 mg/giin’e kadar arttinldigmi bildiren £ali§malar vardir. ilaca ya-tarken verilecek 300 mg/giin doz ile ba§lanmali, doz 300’er mg’lik ilavelerle artinlmalidir. ilag dozu artinlir-ken SSS ile ili§kili yan etkileri de izlenmelidir. Epilep-si monoterapisinde ve nöropatik agn £ali§malarmda daha yiiksek dozlarda kullamldigi bildirilmektedir. Monoterapide doz 4800 mg/giin, nöropatik agnda ise 3600 mg/giine kadar arttinlabilir. Hastalann tiimiinde olmasa da ^ogunlugunda yiiksek dozla daha iyi so-nu^lar elde edilmi§tir (6).
Gabapentin GABA sentez ve konsantrasyonunu, dolayisiyla GABAerjik aktiviteyi artirmasma ragmen GABA reseptörlerini etkilemez. Beyin GABA konsantrasyonunu doza bagli olarak artinr (3). Gabapentin, GABA-A ya da GABA-B reseptörlerine ve benzodiaze-pinler tarafindan etkilenen bölgelere baglanmayan an-tiepileptik bir ila^tir. L tipi kalsiyum kanallannin alfa-2-delta alt iinitesine baglanir ve monoamin salmimmi azaltir. Beyinde GABA’nm sentezini ve sinaptik olmayan salmimmi artinr (8). Sodyum kanallannin blo-kaji ve plazma serotonin konsantrasyonunda arti§, gabapentinin saptanabilmi§ diger etkileri arasmdadir (9).
Gabapentinin diger antiepileptik ila^larla belirgin bir etkile§imi yoktur. Aliiminyum hidroksit, magnez-yum hidroksit gibi antiasit ajanlar gabapentin absorb-siyonunu %25 oranmda azaltir. Gabapentin kullani-mmda kan diizeyi takibi gerekmez (3).
Gabapentinin tek ba§ma kullammmda ya da ekleme tedavisinde göriilen yan etkileri daha £ok SSS ile ili§kilidir. Bunlar arasmda en sik gözlenenler somno-lans, ba§dönmesi, ataksi, nistagmus ve tremordur. Gastrointestinal sistem yan etkileri daha az göriiliir. En sik göriilen gastrointestinal sistem yan etkileri bu-lanti, kusma, abdominal agn ve diyaredir. Diger sik göriilen yan etkiler ise vazodilatasyon, yorgunluk, diplopi, ambliyopi, lökopeni, kilo arti§i ve periferik 6-demdir (6). Gabapentinin gebelik ve emzirme döne-mindeki kullanimi sonucunda ortaya ^lkabilecek etkileri heniiz bilinmemektedir (2).
EPILEPSI DI§I KULLANIM ALANLARI
Gabapentinin epilepsi di§mda kullamldigi ba§lica alanlar nöropatik agn, psikiyatrik bozukluklar ve hare-ket bozukluklandir (1). Nöropatik agn sendromlarm-dan postherpetik nöralji (10), diyabetik nöropati (11), trigeminal nevralji (12), refleks sempatik distrofi (13), distal simetrik aksonopati ve radyasyona bagli miyelo-patide etkili oldugunu bildiren yaymlar vardir (1).
Bazi £ali§malarda gabapentinin migren proflaksi-sinde etkili ve giivenli oldugu gösterilmi§tir (14-16). Gabapentinin esansiyel tremor (17), huzursuz bacak sendromu (18), uykuda periyodik ekstremite hareket-leri (19) ve edinsel nistagmus (20) gibi hareket bozuk-luklarmin tedavisinde yararli oldugu bildirilmi§tir. Gabapentin <:ocuklarda, demans hastalannda ve kafa travmasim takiben göriilen davram§ bozukluklannda da kullamlmi§tir (3,21,22,23).
PSiKIYATRIDE KULLANIMI
Karbamazepin ve valproik asit gibi antiepileptik a-janlann bipolar bozuklukta etkin oldugunu gösteren bir ^ok £ali§ma; gabapentin, lamotrijin ve topiramat gibi yeni ku§ak antiepileptiklerin de bipolar bozuklukta etkin olabilecegini dii§iindiirmii§ ve bu konuda daha sonra yapilan ^ok sayida ^ali§manm temel hipo-tezini olu§turmu§tur. Buna paralel olarak gabapentinin etkinliginin denendigi ilk psikiyatrik hastalik bipolar bozukluk olmu§tur.
Erken olgu bildirimleri hipomani, bipolar depres-yon ve bipolar bozuklugun proflaksisinde gabapentinin etkili oldugunu desteklemi§tir (24,25,26). Young ve arkada§lan (27) da yaptiklan ^ali§mada gabapentinin bipolar bozuklugun hem depresif, hem de manik dönemlerinde etkili oldugunu belirtmi§lerdir. On dört akut mani hastasi iizerinde yapilan bir a^ik ^ali§mada ise gabapentinin özellikle diger duygudurum diizen-leyici ila^larla kombine verildiginde orta §iddetteki manide etkili oldugu, ancak §iddetli manide etkili ve giivenli olmadigi gösterilmi§tir (28). Tedaviye diren^li bipolar bozuklugu olan hastalann akut tedavisinde gabapentinin etkinliginin ara§tmldigi diger bir a^ik ga-li§mada bipolar depresyon hastalarmin tamammin, hipomani ve manili hastalann ise %78’inin gabapentin tedavisine iyi yanit verdigi saptanmi§tir. Bu ^ali§mada hizli döngiilii hastalarda gabapentinin etkili olmadigi gösterilmi§tir (29).
Bipolar bozuklukta gabapentinin etkin oldugunu bildiren ilk çali§ma ve bildirimlerin aksine, sonraki çali§malar farkli ve aksine görii§ler ileri siirmii§lerdir. Pande ve arkada§lanmn (30) yaptiklan plasebo kontrollii çift kör bir çali§mada bipolar bozuklugu o-lan ve lityum, valproik asit veya her ikisini birden kul-lanan hastalarm tedavisine gabapentin (900-3600 mg/giin) eklenmi§ olup; gabapentin ve plasebo ekle-nen grubun depresyon puanlan arasmda anlamli bir farklilik bulunamami§tir. Aym çali§mada plasebo alan grupta gabapentin eklenen gruba oranla mani skorla-nnda anlamli olarak daha fazla diizelme gözlenmi§tir. Yapilan açik bir çali§mada ise 18 bipolar bozukluk hastasmdan sadece 7’sinde iyilik halinin 3 yildan uzun siirdiigii gözlenmi§tir (31). Frye ve arkada§larinm (32) yaptigi alti haftalik çift kör bir çali§mada ise, dirençli duygudurum bozuklugu olan 31 hastada tek ba§ma verilen gabapentin ve lamotrijinin etkileri plasebo ile kar§ila§tinlmi§ ve klinik global diizelme skorlanna gore lamotrijin grubunun %52’si tedaviye yanit vermi§-ken; bu oran gabapentin grubunda %26, plasebo gru-bunda ise %23 olarak saptanmi§tir. Bu çali§manm so-nuçlan gabapentin monoterapisinin bipolar bozuklu-gun tedavisinde etkisiz oldugunu ve dirençli duygu-durum bozuklugu olan hastalarda plaseboya iistiin ol-madigmi göstermektedir (32). Gerçekle§tirilen çift kör çali§malar, gabapentinin; akut mani ve dirençli bipolar depresyonda veya bipolar bozuklukta duygudu-rum diizenleyicisi olarak etkisiz bir ilaç oldugunu gös-termi§tir (30,31,33).
Bununla beraber, son zamanlarda yapilan bazi ça-li§malarda, özellikle komorbid anksiyete bozuklugu ve madde bagimliligi olan bipolar hastalarda, gabapentin ekleme tedavisinin etkili oldugu bildirilmi§tir (34-36). Yakm tarihte yaymlanan bir ba§ka makalede de (34), gabapentinin antidepresan ve anksiyolitik 6-zelliklerinin belirgin oldugu, ve bu ilacm dirençli bipolar bozuklukta etkili olmasmin altmda, ilacm komorbid panik bozukluk ve alkol kötiiye kullammma olan etkinliginin yattigi ileri süriilmii§tiir. Bu görü§ii, gabapentinin anksiyete bozukluklannda etkili oldugunu bildiren ba§ka çali§malann sonuçlan da destekle-mektedir (4,37-40). Biitiin bu çali§malar ve g6rii§ler gabapentinin etkinligine yönelik ara§tirmalann, duy-gudurum bozukluklanndan anksiyete bozukluklanna yönelmesine katkida bulunmu§tur.
ANKSIYETE BOZUKLUKLARINDA GABAPENTIN
Preklinik çali§malarda bazolateral amigdala, orta beyindeki santral gri cevher ya da dorsomediyal hipo-talamustaki lokal baskilayici etkisi olan GABAerjik ile-tideki olasi degi§ikliklerin anksiyete benzeri fizyolojik ya da davram§sal yamtlara yol açtigi gösterilmi§tir (41). Aynca anksiyete bozuklugu olan bazi hastalarda GA-BA-A reseptörlerinde i§lev bozuklugu saptanmasi, GA-BA-A reseptörlerine etkiyerek GABA aktivitesini artiran ve anksiyete bozukluklannin tedavisinde siklikla kulla-nilan benzodiazepinlerin etki mekanizmalan, anksiyete bozukluklannin etyolojisinde GABA’nm belirgin bir ro-lii oldugunu dusundiirmektedir (41). Bu hipotez temel almarak GABA metabolizmasim, reseptörlerini etkile-meden degi§tirebilen gabapentinin de anksiyete bozukluklannin tedavisinde etkin olabilecegi varsayilmi§ ve öncii çali§malar bunu desteklemi§tir (4,37,38).
Gabapentinin anksiyolitik etkisi ilk olarak preklinik hayvan çali§malanndan elde edilen veriler sonu-cunda ortaya konmu§tur (4). Chouinard ve arkada§la-n (37) primer psikiyatrik bozuklugu olan hastalarm tedavisine gabapentin eklendiginde anksiyete belirtileri ve sendromlarmda azalma oldugunu bildirmi§lerdir. Daha sonra Pollack ve arkada§lan (38) standart anksiyolitik yakla§imlara dirençli ikisi panik bozukluk, iki-si yaygm anksiyete bozuklugu tanisi almi§ 4 hastada gabapentinin anksiyete belirtileri iizerinde olumlu et-kisinin oldugunu bildirmi§lerdir. Bu olgu bildirimleri-nin ardmdan, anksiyete bozukluklannin sagaltimmda gabapentinin etkinligini ara§tiran bazi klinik çali§ma-lar da yapilmi§tir (39,40,42).
a. Sosyal Fobi ve Gabapentin
Gabapentinin anksiyete bozukluklannda etkin olarak kullamldigmi bildiren ilk yaymlan takiben (37,38), Pande ve arkada§lan (39) sosyal fobi hastalarmda çift kör plasebo kontrollii bir çali§ma yapmi§lardir. Bu ça-li§mada 69 hastaya 14 hafta süre ile randomize olarak gabapentin (900-3600 mg/giin) ya da plasebo uygu-lanmi§tir. <Jali§ma sonucunda hem hasta hem klinis-yen degerlendirme ölçeklerine göre, gabapentin alan grupta plaseboya oranla anksiyete skorlannda belirgin azalma belirlenmi§tir. Gabapentin ile sosyal fobi skorlannda, 10’ncu haftaya kadar ilerleyen bir azalma g6riilmii§tiir. Yanit alman hastalarm %62’sinde, çali§-madaki en yiiksek doz olan giinliik 3600 mg gabapentin kullanmi§tir. Bu çali§mada sosyal fobi bozuk-lugunda yanit olu§turulabilmesi için gabapentin dozu-nun yiiksek tutulmasi gerektigine i§aret edilmektedir (39). Aynca gabapentinin diger klinik uygulamada gözlenen hizli anksiyolitik etkisinin aksine (43), bu çali§mada plaseboya olan iistiinliigii iki hafta sonra ortaya cikmi§tir. Yine bu çali§mada erkeklerin ve 35 ya§m iistiindeki hastalarm gabapentine daha yiiksek oranda yanit verdikleri de tespit edilmi§tir (39). Az sa-yida olan çali§malardan elde edilen kisitli verilere gore; gabapentinin sosyal fobili hastalarm tedavisinde o-lumlu etkilerinin oldugu saptanmi§tir. Bununla birlikte bu bozuklugun tedavisinde kullamlmasi gereken dozla ilgili olarak, literatiirde yeterince desteklenmi§ veri bulunmamaktadir.
Gabapentinin sosyal fobi ba§ta olmak iizere anksiyete bozukluklannin tedavisindeki etki mekanizmasi tarn olarak bilinmemektedir. Ancak preklinik çali§ma-lar, stres ve anksiyete ile ili§kili davram§lan azaltmada GABA’nm roliinii desteklemektedir. Sosyal fobiyle ilgili yapilan çali§malarda biyolojik mekanizmada seroto-ninin de önemli rolii iizerinde durulmu§tur (39). Gabapentin uygulamasi sirasmda serotonin diizeylerinde artma oldugunu bildiren çali§maya (44) kar§m; gabapentinin SSS’nde dogrudan serotoninin sentez, salmim ve geri alimmi ne ölciide diizenledigi bilinmemektedir. Monoamin salmimmda gabapentinle biraz azalma oldugu gösterilmi§tir (45), fakat bu da ilacm etki me-kanizmasim aynntili olarak aciklayamamaktadir. Gabapentin tedavisi sirasmda 5-hidroksi-indolasetik asidin serebrospinal sivi diizeyinde bir degi§iklik olmadigmm belirlenmesi, serotoninin SSS’ndeki döniisumiiniin et-kilenmedigini göstermektedir. Bu bulgular i§igmda, gabapentinin sosyal fobideki etkinliginin, biiyiik olasi-likla birden fazla mekanizma tarafmdan diizenlendigi ve terapötik etki için serotoninin dogrudan etkisinin temel olu§turmadigi belirlenmi§tir (39).
b. Panik Bozukluk ve Gabapentin
ilk olarak Pollack ve arkada§lan (38) panik bozuklugu olan bir olguda 1200 mg/giin dozunda gabapentin uygulami§ ve be§ haftalik bir tedavi siiresi sonun-da panik ataklannm tamamen geçtigini ve fobik ka-cmmanin azaldigmi bildirmi§lerdir. Bu hastamn iyilik hali en az 4 ay devam etmi§tir.
Panik bozuklugunda gabapentinin etkinligini ara§ti-ran sadece bir adet çift-kör çali§ma yapilmi§tir. Pande ve arkada§lan (40), 8 haftalik çift-kör plasebo kontrol-lii bir çali§ma ile panik bozuklugu olan 103 hastada gabapentin ve plaseboyu kar§ila§tirmi§lardir. (Jali§mada gabapentin 600-3600 mg/giin doz araligmda kullaml-mi§tir. Plasebo ve gabapentin arasmda ba§langic ve tedavi sonrasi panik-agorafobi puanlan arasmdaki degi-§im yöniinden anlamli bir farklilik saptanmami§tir. Bu-nunla birlikte, ba§langicta daha yiiksek panik-agorafobi puam olan hastalarda, gabapentinin puanlarda pla-seboya göre daha yiiksek oranda azalmaya yol açtigi bulunmu§tur. Bu çali§ma sonucuna göre, gabapentinin panik bozuklugu daha §iddetli olan hastalarda, anksi-yolitik etkisini daha çok gösterdigi ileri siiriilmii§tiir (40).
Diger anksiyete bozukluklannda oldugu gibi panik bozuklugunda da gabapentinin etki mekanizmasi tarn olarak anla§ilamami§tir. Panik bozuklugunda gabapentinin hangi mekanizma ile etkili oldugunun ortaya cik-
masi, panik bozuklugun etyopatojenezine de i§ik tutu-labilecektir.
c. Travmasonrasi Stres Bozuklugu ve
Gabapentin
Sosyal fobi ve panik bozuklukta gabapentin kulla-nimi ile ilgili yaymlanan çali§malann ardmdan (39,40); Brannon ve arkada§lan, daha önce fluoksetin ile tedavi edilen bir hastada 900 mg/giin gabapentin kullani-mmm ardmdan gece kâbuslannin sikligmda azalma oldugunu bildirmi§ler ve ba§ta gece kâbuslannin tedavisi olmak iizere travmasonrasi stres bozuklugu (TSSB)’nun tedavisinde, gabapentinin mevcut tedavi-lere ek olarak kullamlabilecegini vurgulami§lardir (42).
Yakm tarihte yaymlanan retrospektif bir çali§mada i-se 30 TSSB hastasmin 23'iinde (%77) 300-3600 mg/giin (ortalama 1190±680 mg/giin) gabapentin kullanimi ile belirtilerde iyile§me saptandigi bildirilmi§tir (46). Klinis-yen izlem notlarimn gözden geçirilmesi ile bu hastala-nn tiimiinde gabapentin ba§lanmasimn ardmdan uyku-suzlukta ve gece kâbuslannin siklik ve §iddetinde de a-zalma oldugu gösterilmi§tir. Bu çali§mamn sonuçlan antidepresanlarla kombine olarak gabapentinin direnç-li kronik TSSB’nda sikça rastlanan uyku bozuklugu ve gece kâbuslannin diizelmesine yardimci oldugunu gös-termi§tir. Aynca, gabapentinin iyi tolere edilen, ilaç-ilaç etkile§imi ve hepatik yan etkileri az olan ve bagimlilik yapmayan bir ilaç oldugu bildirilmi§tir.
TSSB’nda beyinde önemli bir inhibitör nörotrans-miter olan GABA araciligiyla, adrenerjik sistem gibi anksiyetede etkili sistemlerin etkilendigi bilinmekte-dir. TSSB hastalarmda artmi§ norepinefrin yaniti oldugu gösterilmi§tir ve bu durum uyku bozukluklan gibi TSSB’ndaki çekirdek semptomlann olu§umuna katki-da bulunabilir. Artmi§ GABA diizeyleri lokus seruleu-sun ate§leme hizmi ve daha sonra da aksonal projek-siyonlarmdaki norepinefrin salimmmi azaltarak TSSB semptomlarmda azalmaya yol açiyor olabilir (45). Gabapentinin TSSB’ndaki bu olasi mekanizmasmm diger anksiyete bozukluklan için de geçerli olabilecegi ileri siiriilmektedir.
d. Yaygin Anksiyete Bozuklugu ve
Obsesif Kompulsif Bozuklukta Gabapentin
Pollack ve arkada§lan (38) 1998 yilmda yaptiklan olgu bildiriminde yaygin anksiyete bozukluklu iki hastada gabapentin kullanmi§lardir. Daha önce veri-len anksiyolitik tedavilere kismi yanit veren ya da hie yanit vermeyen bu olgularda tedaviye gabapentin ek-lenmesinin ardmdan kaygida azalma bildirmi§lerdir. Bu konuda heniiz kontrollii bir çali§ma yoktur. Gabapentinin ortalama 2500 mg/gün dozunda tek ba§ma kullamldiginda fluoksetine yanit vermeyen obsesif kompulsif bozukluklu hastalarda etkili oldugunu bil-diren bir çali§ma da bulunmaktadir (3).
SONU£
Gabapentin, kompleks parsiyel epileptik nöbetler-de ekleme tedavisi olarak kullamlan yeni bir antikon-viilsan ilaçtir. Bu endikasyonu di§mda son yillarda ga-bapentinin çe§itli nöropatik agn bozukluklan, migren ve hareket bozukluklannda da etkili oldugu saptan-mi§tir. Gabapentinin psikiyatrik bozukluklar içinde et-kinliginin ara§tinldigi ilk hastalik olan bipolar bozuk-
lukta tek ba§ma çok etkili olmadigi; ancak özellikle depresyon, anksiyete ve dürtiisellik gösteren bipolar hastalarda ek tedavi olarak önemli bir rol iistlenebile-cegi bildirilmektedir. Gabapentinin bipolar bozukluk di§mda sosyal fobi, agir panik bozukluk, TSSB’nda etkili oldugunu ortaya koyan çe§itli çali§malar yapilmi§-tir. Bu çali§malarm sonuçlan i§igmda gabapentinin 6-zellikle anksiyete bozuklugu olan hastalarda ek tedavi ilaci olarak etkin oldugu artik kabul gören bir gö-rii§tür. Ancak bu göriisun klinik uygulamaya yansiya-bilmesi için daha geni§ örneklem gruplanyla içeren, çift kör çali§malann yapilmasi ve özellikle gabapentinin tek ba§ma uygulanmasmdaki etkinliginin saptan-masi biiyiik önem ta§imaktadir.
Gonca Karataf1, Lut Tamam2, Nurgül Özpoyraz3
Kaynaklar:
1. Magnus L. Nonepileptic uses of gabapentin. Epilepsia 1999;40 (Suppl 6):S66-S72
2. Palmer CM, Pope HG Jr. Antiepileptic drugs. In: Gelder MG, Lopez-Ibor JJ, Andreasen N, editors. New Oxford Textbook of Psychiatry. Vol. 2, 1st ed. New York: Oxford University Press, 2000: 1326-1333
3. Susman N. Other anticonvulsants. In: Sadock BJ, Sadock VA, editors. Comprehensive Textbook of Psychiatry. Vol.2, 7th ed. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins, 2000: 2299-2303
4. Singh L, Field M, Ferris P, Hunter JC, Oles RJ, Williams RG ve ark. The antiepileptic agent gabapentin (Neurontin) possesses anxiolytic-like and antinociceptive actions that are reversed by D-serine. Psychopharmacology (Berl) 1996;127:1-9
5. Dimond KR, Pande AC, LaMoreaux L, Pierce MW. Effects of gabapentin on mood and well-being in patients with epilepsy. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatr 1996;20:407-417
6. Dougherty JA, Rhoney DH. Gabapentin: a unique anti-epileptic agent. Neurol Res 2001;23:821-829
7. Walden J, Grunze H. New anticonvulsants in bipolar disorders: lamotrigine, gabapentin, tiagabine. In: Trimble M, Schmitz B, editors. Seizures, Affective Disorders and Anticonvulsant Drugs. Guilford: Clarius Press, 2002: 131-142
8. Kelly KM. Gabapentin; antiepileptic mechanism of action. Neuropsychobiology 1998;38:139-144
9. Ketter TA, Post RM, Theodore WH. Positive and negative psychiatric effects of antiepileptic drugs in patients with seizure disorders. Neurology 1999;53 (Suppl 2):S53-S67
10. Rowbotham M, Harden N, Stacey B, Bernstein P, Magnus-Miller L. Gabapentin for the treatment of postherpatic neuralgia: a randomized controlled trial. JAMA 1998;280:1837-1842
11. Backonja M, Beydoun A, Edwards KR, Schwartz SL, Fonseca V, Hes M, LaMoreaux L, Garofalo E. Gabapentin for the symptomatic treatment of painful neuropathy in patients with diabetes mellitus: a randomized controlled trial. JAMA 1998;280:1831-1836
12. Sist T, Filadora V, Miner M, Lema M. Gabapentin for idiopathic trigeminal neuralgia: report of two cases. Neurology 1997;48:1467
13. Mellick GA, Mellick LB. Gabapentin in the management of reflex sympathetic dystrophy. J Pain Symptom Manage 1995;10:265-266
14. Di Trapani G, Mei D, Marra C, Mazza S, Capuano A. Gabapentin in the prophylaxis of migraine: A double-blind randomized placebo-controlled study. Clin Ther 2000;151:145-148
15. Mathew NT, Rapoport A, Saper J, Magnus L, Klapper J, Ramadon N, Stacey B, Tepper S. Efficacy of gabapentin in migraine prophylaxis. Headache 2001;41:119-128
16. Curtis JL. Emerging uses of the new anticonvulsants: what’s the state of evidence? Formulary 2002;37:24-31
17. Adler CH. Effectiveness of gabapentin in various movement disorders. Mov Disord 1996;11:251
18. Adler CH. Treatment of restless legs syndrome with gabapentin. Clin Neuropharmacol 1997;20:148-151
19. Ehrenberg BL, Muller-Schwarze A, Frankel F. Open-label trial of gabapentin periodic limb movements disorder of sleep. Neurology 1997;48:278
20. Averbuch-Heller L, Tusa RJ, Fuhry L, Rottach KG, Ganser GL, Heide W, Buttner U, Leigh RJ. a double-blind controlled study of gabapentin and baclofen as treatment for acquired nystagmus. Ann Neurol 1997;41:818-825
21. Ryback R, Ryback L. Gabapentin for behavioral dyscontrol. Am J Psychiatry 1995;152:1399
22. Bozikas V, Bascialla F, Yulis P, Savvidou I, Karavatos A. Gabapentin for behavioral dyscontrol with mental retardation. Am J Psychiatrry 2001; 158:965-966
23. Miller LJ. Gabapentin for treatment of behavioral and psychological symptoms of dementia. Ann Pharmacother 2001; 35:427-431
24. Schaffer CB, Schaffer LC. Gabapentin in the treatment of bipolar disorder. Am J Psychiatry 1997;154:291-292
25. Stanton SP, Keck PE, McElroy SL. Treatment of acute mania with gabapentin. Am J Psychiatry 1997;154:287
26. McElroy SL, Soutullo CA, Keck PE Jr, Kmetz GF. A pilot trial of adjunctive gabapentin in the treatment of bipolar disorder. Ann Clin Psychiatry 1997; 9:99-103
27. Young LT, Robb JC, Patelis-SiotisL, Mac Donald C, Joffe RT. Acute treatment of bipolar depression with gabapentin. Biol Psychiatry 1997; 42:851-853
28. Erfurth A, Kammerer C, Grunze H, Normann C, Walden J. An open label study of gabapentin in the treatment of acute mania. J Psychiatr Res 1998; 32:261-264
29. Altshuler LL, Keck PE Jr, McElroy SL, Suppes T, Brown ES, Denicoff K, Frye M, Gitlin M, Hwang S, Goodman R, Leverich G, Nolen W, Kupka R, Post R. Gabapentin in the acute treatment of refractory bipolar disorder. Bipolar Disord 1999;1:61-65
30. Pande AC, Crockatt JG, Janney CA, Werth JL, Tsaroucha G. Gabapentin in bipolar disorder: a placebo controlled trial of adjunctive therapy. Bipolar Disord 2000;2:249-255
31. Schaffer CB, Schaffer LC. Open maintenance treatment of bipolar disorder spectrum patients who responded to gabapentin augmentation in the acute phase of treatment. J Affect Disord 1999; 55:237-240
32. Frye M, Ketterer TA, Kimbrell TA, Dunn RT, Speer AM, Osuch EA,Luckenbaugh DA, Cora-Ocatelli G, Leverich GS, Post RM. A placebo-controlled study of lamotrigine and gabapentin monotherapy in refractory mood disorders. J Clin Psychopharmacol 2000; 20:607-614
33. Yatham LN, Kusumakar V, Calabrese JR, Rao R, Scarrow G, Kroeker G. Third generation anticonvulsants in bipolar disorder: a review of efficacy and summary of clinical recommendations. J Clin Psychiatry 2002; 63:275-283
34. Perugi G, Toni C, Frare F, Ruffolo G, Moretti L, Torti C, Akiskal HS. Effectiveness of adjunctive gabapentin in resistant bipolar disorder: Is it due to anxious-alcohol abuse comorbidity. J Clin Psychopharmacol 2002;22:584-591
35. Myrick H, Malcolm R, Braddy KT. Gabapentin treatment of alcohol withdrawal. Am J Psychiatry 1998;155:1632
36. Bozikas V, Petrikis P, Gamvrula K, Savvidou I, Karavatos A. Treatment of alcohol withdrawal with gabapentin. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry 2002;26:197-199
37. Chouinard G, Beauclair L, Belanger MC. Gabapentin: long-term antianxiety and hypnotic effects in psychiatric patients with comorbid anxiety related disorders. Can J Psychiatry 1998; 43:305
38. Pollack MH, Matthews J, Scott EL. Gabapentin as a potential treatment for anxiety disorders. Am J Psychiatry 1998; 155:992-993
39. Pande AC, Davidson JR, Jefferson JW, Janney CA, Katzelnick CA, Weisler RH, Greist JH, Sutherland SM. Treatment of social phobia with gabapentin: a placebo- controlled study. J Clin Psychopharmacol 1999; 19:341-348
40. Pande AC, Pollack MH, Crockatt MA, Greiner M, Chouinard G, Lydiard RB, Taylor CB, Dager SR, Shiovitz T. Placebo-controlled study of gabapentin treatment of panic disorder. J Clin Psychopharmacol 2000; 20:467-471
41. Sullivan GM, Coplan JD. Anxiety disorders: Biochemical aspects. In: Sadock BJ, Sadock VA, editors. Comprehensive Textbook of Psychiatry Vol.1. 7th ed. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins, 2000: 1450-1456
42. Brannon N, Labbate L, Huber M. Gabapentin treatment for posttraumatic stress disorder. Can J Psychiatry 2000;45:84
43. Jefferson JW. Benzodiazepines and anticonvulsants for social phobia (Social anxiety disorder). J Clin Psychiatry 2001;62(suppl 1):S50-S53
44. Rao ML, Clarenbach P, Vahlensieck M, Kratzschmar S. Gabapentin augments whole blood serotonin in healthy young men. J Neural Transm 1988;73:129-134
45. Schlicker E, Reimann W, Gothert M. Gabapentin decreases monoamine release without affecting acetylcholine release in the brain. Arzneimittelfirsschung 1985;35:1347-1349
46. Hamner MB, Brodrick PS, Labbate LA. Gabapentin in PTSD: A retrospective, clinical series of adjunctive therapy. Ann Clin Psychiatry 2001;13:141-146
